Watch Party: Isang Harding Papel A Martial Law Musical

This week is EDSA Week in The Raya School. The school community will be streaming the musical of Isang Harding Papel. There will be a panel discussion afterwards which I will moderate. Here is a round up of blog posts, mostly interviews with the content creators of the show. 

 Augie Rivera on Martial Law and Writing for Children

Interview with Rommel Joson, Illustrator of Isang Harding Papel

Isang Harding Papel: A Martial Law Musical Interview with Nanoy Rafael

Part 2 of the Interview with Nanoy Rafael on Isang Harding Papel: A Martial Law Musical

Isang Harding Papel A Martial Law Musical: Interview With Nanoy Rafael (2 of 2)

Basahin ang e-poster para sa info tungkol sa musical

Narito ang part 2 ng interbyu kay Nanoy Rafael na nagsalin at nag-adapt ng Isang Harding Papel (Rivera, Joson, Adarna House 2015) bilang isang musical. Mababasa ang part 1 sa link na ito.

Sa part 2 ng interbyu, ibinahagi ni Nanoy Rafael ang malikhaing proseso ng pagsasalin ng orihinal na materyal ni Augie Rivera. Nakakatuwa ring malaman na kasama ni Nanoy ang kanyang mga co-teachers at kanilang mga mag-aaral sa Raya School sa paglikha ng musical na ito.

3. May mga piling mag-aaral ng Raya ang nakasama ninyo sa paglikha. Kumusta naman sila katrabaho?

Sa unang run, buong Grade 8 namin ang tumulong sa produksiyon. Bahagi na rin ng pagtuturo namin sa kanila kung paano ba magpatakbo ng isang produksiyon, para may mga taon na sila na mag-isa ang gagawa nito. Epektibong motibasyon ang agency, ‘yung bibigyan ka ng kalayaan na lumikha o gawin ang isang bagay ayon sa naiisip mo. Kaya naging ganado rin talaga ang mga estudyante sa paggawa. Sila ang bumuo ng marami sa props, ng marketing materials. May mga nasa logistics rin na tumulong magpatakbo ng backstage. At siyempre, mayroon rin akong mga katuwang sa pagsusulat.

May isang pangyayari na hindi ko makakalimutan kasama ang mga estudyante. Mga ilang araw pagkatapos ng eleksiyon, nagkita-kita kami para tapusin ang first draft ng script. Naaalala siguro ninyo na noong mga unang araw ng bilangan, lamang si Bongbong Marcos sa pagka-bise. Kabado kaming nag-uuusap, natatawa na sa kaba. Alam ng mga batang ito na noong panahon ng rehimeng Marcos, nakulong ang mga sumulat laban sa gobyerno. Natortyur ang iba. Nawala ang iba. Pinaslang ang iba. Kaya binibiro nila ako na “Hala, teacher, baka makulong ka!” Gumaganti naman ako ng “Bakit ako lang? Kasama kaya kayo.” Araw iyon na puno ng masasamang biro, at ang bilang sa eleksiyon ang pinakamasamang biro sa lahat.

Pero nagseryoso ako at tinanong sila kung gusto pa ba nilang ituloy ang pagsusulat kung sakaling manalo nga si Marcos bilang bise. Sinabi ko na maiintindihan ko kung hindi, at walang problema kung ganoon. Pero sumagot silang “Sige lang, tuloy lang!” nang walang pag-aatubili. Kaya saludo ako kina Cacy Abadeza, Sofia Baybay, Izzi dela Cruz,  at Ella Francia—mga katuwang sa pagsulat at mga nagbigay rin ng tapang sa akin na ituloy ang dula.

Isang eksena sa dulang Isang Harding Papel A Martial Law Musical

4. Ano ang nauna, musika o libretto?

May magandang dynamic kami ni Teacher Thea Tolentino (ang composer) sa paggawa ng mga kanta. Nauuna parati ang lyrics (at ang sitwasyon na kasama nito). Tapos mag-uusap kami ni Thea kung ano ba ang kuwento, ano ang bagay na lapat dito. 

Pero hindi pa buo ang libretto/script kapag ibinibigay ko kay Thea ang natatapos naming mga lyrics. May mga eksena na wala pang kanta, pero tapos na ni Thea na lapatan ng musika ang iba. Kaya rin marami-rami sa mga naisulat naming kanta ang naimpluwensiyahan rin ng nauna nang treatment sa musika.

Halimbawa, ang pinakanauna kong naisulat ay ang dalawang Oyayi. Kanta ito ni nanay habang pinapatulog si Jenny, at kanta ni Jenny habang pinapatulog ang sarili niya. Naisulat ko ito bandang Nobyembre. Bandang Disyembre noong narinig ko ang lapat dito ni Thea. Pagkatapos noon, saka ko naisulat ang titular song na Isang Harding Papel, kasi nagkaroon na ako ng idea kung paano ang “feel” dapat nito. 

5. Ano ang paborito mong eksena sa Hardin? Bakit ito ang paborito mo?

Ang hirap! Sige, lilimitahan ko sa dalawa.

Ang una ay ang Bagong Lipunan spoof. Paborito ko ito kasi ito yata ang pinakamasaya naming naisulat, at siguro pinaka-subversive rin. Paulit-ulit naming pinakikinggan ng writing team ang Bagong Lipunan, tapos nag-iisip lang kami kung paano bababuyin ng mga bata ang lyrics nito, sa paraang parang bata talaga. Ang dami naming ibinato sa isa’t isa na nakakatawa, kaya ang hirap ring tapusin. Pero ang pinakadumikit ay noong may kumanta ng “Mabahong ulam” kapalit ng “May bagong silang.” Tapos dere-deretso na naming naisulat. Kaya halimbawa, ‘yung “May bagong silang / May bago nang buhay / Bagong bansa...” naging “Mabahong ulam / Mabaho ang laman / Amoy paa...” Ang immature lang, di ba! Pero ganoon naman talaga noong bata tayo, kung ano-anong pambababoy ang ginagawa natin sa mga kanta. Tapos kapag napanood rin ninyo ito sa stage, dahil mga Grade 1 ang nasa eksena, bagay na bagay. Awtentikong awtentiko.

Si Jenny, ang kanyang ina at lola

‘Yung ikalawang eksena na paborito ko ay ang torture scene. Wala ito sa script, at nagugulat pa rin ako na kayang ilagay ang ganitong sitwasyon at panatiliing pambata pa rin ang dula. Pero nagawa ni Direk Nor! Gustong-gusto ko ito kasi hindi ito metaporiko, na siyang madalas nating takbuhan kapag may gusto tayong ipaliwanag sa bata na sa tingin natin ay masyadong mabigat para sa kanila. Tahas ito, at mabigat pa rin (dahil mabigat naman talaga ang realidad na ito), pero mauunawaan ng bata. Nirerespeto ng eksenang ito ang kakayahan ng batang umunawa at magproseso, na magkaroon ng komplikadong mga damdamin at naiisip.

Si Nanoy Rafael ay isang manunulat, tagasalin, at guro. Nagwagi ang libro nila ni Serj Bumatay na "Naku, Nakuu, Nakuuu!" ng Peter Pan Prize mula sa IBBY-Sweden. Ilan sa mga isinalin niya patungong Filipino ay ang "Book Uncle and Me" ni Uma Krishnaswami, at ang "A Christmas Carol" ni Charles Dickens. Kasalukuyan siyang nagtuturo sa Raya School ng Filipino at Araling Panlipunan.

Isang Harding Papel A Martial Law Musical: Interview with Nanoy Rafael (1 of 2)

Ang Isang Harding Papel (Adarna House, 2015) ay unang nalathala bilang isang aklat pambata nina Augie Rivera, manunulat, at Rommel Joson, illustrador. Napapanahon ang paglabas ng aklat na ito. Ang mga kuwentong personal na galing sa mas malaking mapa ng kasaysayan ay hindi dapat malimutan. Maaring kathang isip ang kuwento ni Jenny at ng kanyang ina noong panahon ng Martial Law, subalit, nasasalamin sa kanilang salaysay ang kuwento ng mga ordinaryong pamilya na naging biktima ng kalupitan at abuso ng mga taong may kapangyarihan noong panahong iyon.

Ang mga pangyayari sa ating buhay at sa lipunan ay may malaking kinalaman sa paghulma ng ating pagkatao.

Ang Raya School ay magkakaroon ng isang musical base sa kuwentong pambatang ito. Ang Isang Harding Papel a Martial Law Musical ay ipapalabas sa AFP Theater sa Biernes, February 10, 2017. Narito ang isang panayam kay Nanoy Rafael na nag-adapt ng kuwento sa pormang musikal. Narito ang unag bahagi ng inerbyu kay Nanoy Rafael.

1. Bakit Isang Harding Papel?

Siguro madalas na iniiisip ng mga tao na pinili naming gawing musical ang Isang Harding Papel bilang tugon sa kasalukuyang mga nangyayari. Pero ang totoo, hindi ko inasahan na magiging napapanahon ito. Nobyembre 2015 ko sinimulang isulat ang outline at mga kanta ng musical, at noon ay malayo sa hinagap ko na may tsansa pala na maging bise presidente ang isang Marcos, o na malilibing ang dating diktador sa Libingan ng mga Bayani, o na magiging karaniwan pala ang paglabag sa mga karapatang pantao.

Noong panahon na iyon, sobrang simple lang ng dahilan kung bakit ito ang pinili namin. Kada taon ay nagsasadula kami ng panitikang pambata para sa Hinabing Haraya, ang taunang dulang pampaaralan ng Raya School. Para sa 2016, naisip naming mabuti kung isa sa EDSA books ang gamitin namin, lalo na at ika-30 taon ng EDSA People Power.

Pero siguro, may kaunting politikal na dahilan kung bakit ko rin pinili ang Isang Harding Papel. naitampok kasi ni Augie Rivera sa libro niya na ang bida sa salaysay ng Batas Militar ay ang karaniwang tao. Sila ang nagdurusa, nagpupursigi, umaasa, at nagsisikap magpatuloy sa buhay sa kabila ng ligalig. Walang malalaking personalidad bilang bayani; ang bayani ay ang nanay na nabilanggo, ang anak na naghintay, at ang lola na nag-alaga sa kaniya. 

Ipinapakita sa atin ng Isang Harding Papel ni Augie na ang EDSA People Power ay pagmamay-ari ng lahat ng taong nakiisa at nakikiisa dito, at hindi ng iilan lang. Hindi ito makatwirang gawing brand ng anumang organisasyon. Kaya kung may mas malalim na motibasyon ako noong Nobyembre 2015 sa pagsasadula ng Isang Harding Papel, marahil ito ay ang pagpapaalala sa mga tao na sa kanila ang EDSA People Power.

2. Saan nagsimula ang lahat? Bago pa man ma-stage ang Hardin, anong mga pangyayari o proseso ang pinagdaanan mo at ng iyong mga kagrupo sa paghahanda ng musical?

Isa itong dulang pampaaralan, at buong Raya School talaga ang nagsikap para buuin ito. Pinagtulungan ng mga teachers, mga estudyante, mga staff, mga magulang ang stage design, props, music, choreography, sound engineering—halos lahat ng kayang maisip na kailangan para tumakbo ang isang dula. Kahit si Direk Nor Domingo, magulang siya ng Raya.

Ngayong ikalawang run, tinutulungan na kami ni Boni Juan para sa set and stage requirements. Mayroon na rin kaming tulong mula sa mga professional choreographers and acting coaches na sina Gio Gahol at Norbs Portales. Medyo level up kompara sa una.

Abangan ang part 2 ng interbyu sa blog sa blog sa mga darating na araw.